uitvaart

10 januari

Dit is de dag van de uitvaart van Ron, Max en Ronald junior. Zo’n plechtigheid is eigenlijk een onmogelijk moment. Het onomkeerbaar afscheid. Een ritueel ook waar de nabestaanden zich aan zullen moeten overgeven. Of ze willen of niet.
Aan de ene kant is het natuurlijk fijn om afscheid te nemen in het bijzijn van familie en vrienden. Aan de andere kant komen er ook mensen langs die je niet eens kent. Hoe uit je verdriet? De een zwijgt, de ander huilt of zit met een brok de keel. En dan Manuela, de vriendin van Jessi die zich volledig liet gaan bij de uitvaart. Zonder gêne gaf ze zich over aan haar verdriet. Hoeveel aanwezigen zullen zich daar ongemakkelijk bij gevoeld hebben of haar misschien aanstellerig hebben gevonden. Manuela toonde haar emoties. En dat is misschien wel het beste.

En jij?
In mijn praktijk kwam een vrouw die na het overlijden van haar man het leven snel oppakte. Mensen in haar omgeving waren bezorgd omdat ze dachten dat ze haar emoties daarmee wegdrukte. Ze begon zich daardoor ongemakkelijk te voelen: ga ik inderdaad niet te snel? Kan dit wel? Maar het voelde goed. In gesprekken met ervaringsdeskundigen heb ik begrepen dat dit vaker voorkomt en ook vaak onbegrepen is. Waar de één jaren nodig heeft om het verlies van een dierbare te verwerken, is de ander veel sneller met dat proces klaar. En dat kan tot groot onbegrip leiden in de omgeving, maar ook tot verwarring bij degene die het betreft. Er is geen vaststaande periode voor te bepalen. Net zo goed als een proces kort kan zijn, kan dat ook heel lang duren.

Tip 3
Mijn advies: luister naar jezelf, en laat voor je emoties (álle emoties!) toe.
Probeer bij jezelf te blijven, ongeacht hoe ‘de buitenwereld’ daarop reageert. Want wie lang de tijd nodig heeft voor rouw ervaart ook regelmatig onbegrip. Niet zelden hoor ik dat de omgeving na een jaar aandringt bij de nabestaanden om het leven weer op te pakken. Terwijl het gemis zich dan niet zelden extra hevig doet gelden: de feestdagen, de geboortedag, de eerste sterfdag.

Rouwen
Rouwen kan nu eenmaal niet volgens een vast stramien, maar psychiater Elisabeth Kübler-Ross heeft wel vijf stadia omschreven die in het algemeen worden doorlopen: ontkenning, boosheid, gevecht, depressie en aanvaarding. Maar ja: niemand is ‘algemeen’. Bij ieder mens verschilt het hoe lang deze fases duren en hoe intensief ze worden beleefd. En soms dienen fases zich niet eens aan…

Jessi
Bij Jessi ging het snel. Door de omstandigheden die niemand vooraf had kunnen vermoeden. En duurt het proces ‘te lang’? Vraag je dan af: wat is lang? Wie bepaalt dat? Elke fase moet je, nee: mág je, intens beleven. Laat je niet opjagen. Vertrouw op jezelf. Verlies doet nu eenmaal pijn. En het gaat misschien nooit helemaal over. Ook dat mag.

Tip 4 
Iets om te overdenken is het zinnetje uit het liedje ‘Iemand’ van Herman van Veen (Kersvers, 2014)

Iemand zal begrijpen
dat wie overlijdt
degene is die achterblijft

Het hele lied kun je hier horen.

Bij deze dag horen twee oefeningen met betrekking tot rouwverwerking.

7 februari

Op deze dag vertelt Marius hoe hij, daags na de begrafenis van Mart, een ketting gekregen had van een vrouw. Hij was destijds de zee ingelopen. IJskoud was het. Het was een niet-alledaags gezicht dat omstanders vreemd deed opkijken. Ze hielden hem in de gaten – misschien gaat ‘ie wel domme dingen doen. Het kon hem niets schelen. Marius had die dag het sterke gevoel dat hij op die manier dichter bij Mart kan komen. 
Hoe je er ook over denkt: Marius had die dag lak aan ‘wat anderen denken’. Hij wilde zich uiten. Jessi had hem, door haar eigen verdriet, niet kunnen helpen en hij had zijn frustraties opgekropt. Zijn seksuele spel met Jessi was gestopt en het besef ontstond dat hij Mart niet had kunnen behoeden van zijn dodelijke val. Mart was onder zijn ogen gestorven. En hoe hard Marius ook smeekte in zee: er kwam geen manshoge golf als bewijs dat Mart vanuit een andere wereld op Marius toekeek, er viel geen vlaggenmast om. Marius reageerde zich af op de vrouw die vanaf het strand toekeek. Op de terugweg naar het strand kwam de schaamte: waarom ben ik godsnaam de zee in gelopen?

En jij?
Net als Marius voor die tijd deed, houden we onze diepste gevoelens het liefst voor onszelf. Hoeveel mensen weten wat er in jouw hoofd afspeelt? Misschien weten een paar mensen veel van je, maar álles? En is dat nodig? Wat vind je eigenlijk? Hou jij je in bij een emotionele scène in een film? Voel je dat als zwak? Of vind je dat acceptabel bij anderen, maar zwak bij jezelf? Huil je op een uitvaart? Hou je de schijn hoog? Zo ja: waarom dan? Voor wie? Wat zou er gebeuren als je wel je tranen liet stromen?

Lachen of cool?
Kan je onbedaarlijk lachen, of vind je dat je in alle omstandigheden cool moet blijven? Misschien staat je functie in een bedrijf niet toe dat je je emoties laat gaan. Ik merk dat mensen op de werkvloer graag de schijn hooghouden. Alsof zwakte door een leidinggevende direct zal worden afgestraft. Ik ben benieuwd of meer mensen dat ervaren. Het is natuurlijk niet verplicht om te huilen, of om te lachen. Maar het is ook niet verplicht om het op te kroppen. Sterker: het uiten van emoties heeft direct effect op je welzijn.

Tip 12 
‘Lichaam en geest zijn één’, daar zijn we ondertussen allemaal wel van overtuigd. Het boek De Sleutel tot Zelf-Bevrijding van Christiane Beerlandt is een heel dikke pil. Het is een boeiend naslagwerk waarin lichamelijke klachten worden verklaart vanuit geestelijke blokkades. Helaas is het boek is nogal zweverig en betweterig geschreven. Probeer daar doorheen te lezen. Het gaat om de relatie tussen lichaam en geest. Het verband is vaak frappant en kan ook heel confronterend zijn.


In het betaaldeel van dit werkboek een aantal oefeningen met betrekking tot emoties in relaties.

Schuiven naar boven